ماسک نزدن از دیدگاه تحلیل رفتار متقابل

متخصصان در ایام بیماری کرونا به تمام مردم توصیه می‌کنند که ماسک های خود را بزنند. مردم در ارتباط با مسائل بهداشتی به دو دسته تقسیم می‌شوند: عده‌ای مسئولیت‌پذیر هستند، جان خودشان و دیگران برایشان مهم است و ماسک می زنند؛ عده‌ای هم آن را مهم جلوه نمی دهند و از ماسک زدن خودداری می‌کنند. در این مقاله می‌خواهیم بررسی کنیم که از دیدگاه تحلیل رفتار متقابل چرا بعضی ها مسائل بهداشتی را در ایام کرونا رعایت نمی کنند و ماسک نمی‌زنند.

پیام‌های والد

قبل از هر چیز، با مفاهیمی می بایست آشنا شویم تا بتوانیم به دوران کودکی افرادی که از ماسک استفاده نمی‌کنند نفوذ کنیم و پیام‌هایی را کشف کنیم. در تحلیل رفتار متقابل اصطلاحی داریم به نام پیام های والد که اشاره می‌کند به آن دسته از پیام هایی که ما از دوران کودکی از والدین درون اندازی کرده ایم. منظور از دوران کودکی به طور خاص ۶ سال اول زندگی می‌باشد که بسیار در شکل گیری باورها و شخصیت ما نقش دارد.

مثال‌هایی از پیام والد

به عنوان مثال، هنگامی که ما در سر سفره نشسته ایم، اصلا پاهایمان را جلوی بقیه دراز نمی کنیم. در واقع اینجا پیام والد از درون به ما می‌گوید که سر سفره نباید پایت را دراز کنی. اگر دقت کنیم می‌بینیم که در دوران کودکی زیاد این جمله را از والدین خود و اطرافیان شنیده ایم و در نتیجه این پیام را در درون خود ثبت کرده ایم که در سر سفره نباید پای خود را دراز کنیم.

ما هزاران پیام والد داریم که اکثر این پیام های والد، باورهای ما را در دوران کودکی شکل داده اند. به عنوان مثال، زمانی که فردی به شما توهین می‌کند، شما ممکن است سکوت کنید و هیچ چیزی به او نگویید. اگر دقت کنید می بینید که در دوران کودکی همین رفتار را مادرتان یا پدرتان با اطرافیان داشتند و شما هم الگو گرفته‌اید.

بنابراین به همین صورت پیام های والد شما به صورت ناخودآگاه در ذهن شما ثبت می‌شود. حال در نظر بگیرید که به عنوان مثال شما در ۶ سالگی پایتان را در سر سفره دراز کرده‌اید و مادرتون بدون اینکه به شما چیزی بگوید به چهره شما نگاهی انداخته و سپس اخم کرده و با این حالت چهره، ترسی در شما ایجاد شده است. حال این پیام به شما انتقال داده می‌شود که نباید پایتان را در سر سفره دراز کنید، در غیر اینصورت حس بدی در شما ایجاد می‌شود.

ردپای نافرمانی

ممکن است پدر و مادر در دوران کودکی زیاد به کودک امر و نهی کنند و او را تحت فشار بگذارند و آزادی را از او سلب کنند. در این مواقع، آزادی در کودک سرکوب می‌شود و او دوست دارد در بزرگسالی این آزادی را تخلیه کند. در واقع والدینی که زیاد به کودک خود می‌گویند این کار را بکن این کار را نکن، و او را مجبور می‌کنند که دستورات شان را اطاعت کند، این کودک برایش عقده می‌شود که در بزرگسالی هر طور که می‌خواهد زندگی کند. این کودکان هنگامی که بزرگ می شوند و وارد جامعه می شوند، به صورت ناخودآگاه میل دارند که قوانین را نقض کنند. آنها احساس می‌کنند که سالها در فشار بودند و الان که بزرگ شده اند، دیگر کسی نمی‌تواند آنها را تحت فشار بگذارد.

قیام کودک درون

بنابراین در شرایط کرونا، هنگامی که پزشکان و مسئولین می‌گویند ماسک بزنید، این افراد به صورت ناخودآگاه میل دارند که این حرف را نقض کنند و اصطلاحاً در تحلیل رفتار متقابل گفته می‌شود که کودک قیام‌گر در مقابل پیام‌های والد قیام کرده است. در واقع آن پیام های والدی که دائم به او می گفته است این کار را بکن این کار را نکن فرد را عصبی کرده و حال کودک درون می‌خواهد قیام کند در مقابل این پیام‌ها و بگوید که من هر طور که بخواهم زندگی می‌کنم. در واقع، آن عقده ها در بزرگسالی خودشان را به صورت نقض قوانین نشان داده اند.

بنابراین وقتی که یک فرد ماسک نمیزند یکی از دلایلش این است که از درون می‌خواهد با قانون و نظم مخالفت کند و به گونه‌ای انتقام بگیرد از والد درون که به او دائم گفته است که این کار را انجام بده این کار را انجام نده. یا دائم به فرد گفته است که این کار خطرناک است، این کار بد است. حال او خسته شده است از این همه امر و نهی و در بزرگسالی به صورت رفتارهای مقابله جویانه می‌خواهد قوانین را نقض کند.

>>>بیشتر بخوانید:

چه نوع ماسکی بهترین محافظ در برابر ویروس کرونا است؟

تأثیر رانه قوی باش

علاوه بر کودک قیام‌گر، رانه قوی باش هم نقش مهمی در نقض قوانین و همچنین ماسک نزدن دارد. اما رانه قوی باش چیست؟ رانه در واقع چیزی است که ما را به سمت کاری می‌راند و سوق می‌دهد. این رانه‌ها توسط والد درون در دوران کودکی شکل گرفته‌اند. اگر به عنوان مثال یک کودک در دوران کودکی کامل بوده است و به واسطه این کامل بودن و بدون نقص رفتار کردن، تایید دریافت می کرده است، در او رانه‌ای شکل می گیرد به نام رانه کامل باش.

حال فرد زمانی که بزرگ می شود و می‌خواهد تایید از دیگران دریافت کند، تلاش می‌کند کامل باشد. رانه قوی باش هم شبیه به همین رانه کامل باش است. هنگامی که پسری در کودکی می خواسته است توجه دریافت کند و از نامهم بودن فرار کند، به صورت ناخودآگاه دیده است که هر بار پسری قوی و شجاع بوده، دیگران او را تایید می‌کرده‌اند و به او توجه می کردند. در نتیجه رانه‌ای در او شکل می‌گیرد به نام قوی باش. این فرد در بزرگسالی ممکن است دست به کارهای خطرناکی بزند و قوانین را نقض کند و به دیگران آسیب بزند تا از این طریق قوی بودن خودش را نشان دهد و احساس مهم بودن کند.

در مقوله ماسک نزدن هم همین رانه معمولا در جریان است. فرد می خواهد با ماسک نزدن به دیگران ثابت کند که چقدر قوی است که در مقابل بیماری مقاومت زیادی از خود نشان می‌دهد و اصلا ماسک نمیزند. در واقع او می‌خواهد به دیگران اثبات کند که اگر من ماسک نمی زنم به خاطر این است که من فرد قوی هستم‌. اما متاسفانه این از حقارت فرد است و در لایه‌های عمیق ذهن، این پیام برای ما وجود دارد که آن فرد سالها از نامهم بودن در رنج بوده و هست.

اصطلاحاً در تحلیل رفتار متقابل می‌گوییم مهار مهم نباش دارد. این مهار مهم نباش همراه خود اضطراب و خشم تولید می‌کند و فرد از آنجایی که نمی‌خواهد خشم و اضطراب را تجربه کند، روی این مهار را با رانه قوی باش می‌پوشاند. در نتیجه می‌خواهد خودش را از طریق نقض قوانین و مقررات حاکم بر جامعه قوی جلوه بدهد. آن‌ها شاید لازم باشد از راه‌های دیگر احساس مهم بودن کنند نه از طریق نقض قوانین حاکم بر جامعه!