برخی هنوز توانمندی فناوران جوان را باور ندارند

  • کد خبر : 379980
  • 13 بهمن 1399 - 1:11
برخی هنوز توانمندی فناوران جوان را باور ندارند

شاید در اوایل این مسیر هنوز باور نمی‌کردیم تولیدات کشور ما، آن هم تولیداتی که از دل یک کارگاه تولیدی کوچک نه یک کارخانه عریض و طویل با سابقه، با تعداد نیروی کاری ۱۵- ۱۰نفره بیرون آمده باشد، بتواند حرفی برای گفتن در برابر محصولات خارجی داشته باشد.

همه دنبال محصول خارجی بودیم. تا اسم چند جوان و توانمندی‌شان در رفع نیازی از کشور می‌آمد، می‌گفتیم این همه صنعتگر باتجربه نتوانستند، حالا این چند جوان بی‌تجربه چه‌کار می‌توانند بکنند؟! تغییر ‌دادن این شرایط، فلسفه تشکیل نهادی به نام صندوق نوآوری و شکوفایی ریاست جمهوری بود تا در کنار معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری که مأموریتش بررسی و صحت‌سنجی توانایی همین جوانان بود، مسیر اعتماد به جوانان صاحب ایده و تحصیلکرده هموار شود، سرمایه مورد نیاز برای کارآفرینی و تبدیل ایده به محصول را در اختیارشان قرار بدهد تا ایده‌های خلاقانه خود را برای رفع نیازهای کشور بارور سازند.

در نخستین روز از دهه فجر انقلاب اسلامی و با نزدیک‌ شدن به پایان سالی که از سوی رهبر انقلاب، سال «جهش تولید» نام گرفته است، در تحریریه جام‌جم میزبان دکتر علی وحدت، رئیس هیأت عامل صندوق نوآوری و شکوفایی بودیم تا از آخرین فعالیت‌های این مجموعه و اقدامات صورت‌گرفته در جهت رشد و جهش تولید در کشور بپرسیم.

نزدیک به یک دهه از فعالیت‌های صندوق نوآوری و شکوفایی می‌گذرد، اما در چند سال اخیر بیشتر نام این نهاد مالی دولتی را می‌شنویم. آیا این موضوع به دلیل تغییر ماهیت فعالیت‌های این نهاد است، یا صندوق از ابتدا با همین مأموریت‌ها تشکیل شده بود؟

همان‌طور که می‌دانید کسب‌وکارهای نوپا، فناور و دانش‌ بنیان نیازهای مالی‌شان بسیار متفاوت‌ از کسب‌وکارهای تولیدی و صنعتی متعارف است و به همین علت اساسا استفاده از ابزارهای بانکی موجود نیز نمی‌تواند ابزار کارآمدی برای تأمین مالی این مجموعه‌ها باشد. زیرا هم انواع تامین مالی نوآورانه مورد نیاز است و هم بسیاری از مجموعه‌های فناور و نوآور نمی‌توانند شرایط مورد نیاز برای بهره‌مندی از تسهیلات بانکی را احراز کنند. در همین راستا، صندوق نوآوری و شکوفایی به دنبال نیاز کشور به تشکیل نهادی برای تأمین مالی و حمایت از حوزه فناوری و نوآوری شکل گرفت تا شرکت‌هایی که مبتنی بر ایده‌ای نو شکل گرفته‌اند، به دلیل کمبود منابع مالی از کار بازنمانند. باتوجه به این‌که شرکت‌های دانش‌بنیان اصلی‌ترین نمود توسعه فناوری و نوآوری به شمار می‌روند، حمایت از آنها به عنوان مأموریت اصلی صندوق در نظر گرفته شد و هنوز هم اصلی‌ترین مأموریت صندوق نوآوری و شکوفایی همین موضوع است.

علت پررنگ‌ شدن فعالیت‌های صندوق در چند سال اخیر چه بوده است؟

زمانی که یک نهاد جدید شکل می‌گیرد، مدتی برای ایجاد زیرساخت‌ها، تبیین وظایف و کسب آمادگی ارائه خدمات نیاز خواهد داشت. اما در این دوره که چندسالی هم از شکل‌گیری صندوق نوآوری و شکوفایی می‌گذشت، در هیات عامل جدید سیاست‌هایی برای توسعه خدمات صندوق و همکاری با بخش‌های مختلف فعال در حوزه نوآوری در دستور کار قرار گرفت و سعی کردیم با شتاب بیشتری به انجام وظایف ذاتی صندوق که مورد تاکید قانونگذار و مورد انتظار اکوسیستم نوآوری کشور بود بپردازیم.

اقدام خاصی برای این افزایش سرعت انجام دادید؟

از جمله اقدامات مهمی که در راستای شتاب‌دهی به فعالیت‌های صندوق نوآوری و شکوفایی داشتیم، توسعه و تقویت صندوق‌های پژوهش و فناوری در تمام استان‌های کشور و در حوزه‌های تخصصی مانند تجهیزات پزشکی، نانو، زیست‌فناوری و… بود. وجود این صندوق‌ها به عنوان شرکای راهبردی غیردولتی صندوق نوآوری و شکوفایی در شهرهای مختلف و ارتباطی که با پارک‌های علم و فناوری و مراکز دانشگاهی و پژوهشی داشتند موجب شد بسیاری از شرکت‎‌های کوچک مستقر در شهرستان‌ها بتوانند از اعتبار و تسهیلاتی که به این صندوق‌ها دادیم با سهولت بیشتر بهره‌مند شوند و نیاز نباشد در صف خدمات صندوق نوآوری و شکوفایی منتظر باقی بمانند.

همچنین برای بخش دیگری از مخاطبان صندوق که شرکت‌ های دانش‌بنیان تولیدی بزرگ هستند، ظرفیت جدیدی برای بهره‌مندی از خدمات شبکه بانکی کشور ایجاد کردیم. در همکاری‌ و تعاملی که در این مدت با بانک‌ها ایجاد شد، این شرکت‌ها برای تأمین مالی به بانک‌ها معرفی می‌شوند. در این تعامل، از یک سو، بانک‌ها به اعتبار صندوق نوآوری و شکوفایی شرایط پذیرش را برای شرکت‌ها تسهیل می‌کنند و از سوی دیگر، با پرداخت یارانه سود بانکی، نرخ سود تسهیلات برای شرکت‌ها کاهش یافته است. البته در ابتدای مسیر تا حدی با مقاومت و نگرانی از سوی نظام بانکی کشور، برای پذیرش این شرکت‌ها روبه‌رو بودیم. اما به‌مرور این روند بسیار بهتر شد و اکنون که یک دوره از این تسهیلات به پایان رسیده است و این شرکت‌ها سابقه اعتباری بسیار خوبی از خود به‌جا گذاشته‌اند، بانک‌ها نیز تمایل بیشتری برای این همکاری پیدا کرده‌اند که جا دارد از مدیران عامل بانک‌های کشور تشکر کنم.

همین دو راهکار اصلی موجب شد شرکت‌های کوچک‌تر به مسیر صندوق‌های پژوهش و فناوری هدایت و شرکت‌های بزرگ‌تر نیز به بانک‌ها ارجاع شوند. به این ترتیب، بار صف ورودی صندوق‌ نوآوری و شکوفایی برای ارائه خدمات به شرکت‌ها سبک شد و این فرصت در اختیارمان قرار گرفت که بتوانیم با جدیت بیشتری، مأموریت‌های مهم‌تری را دنبال کنیم.

در حال حاضر چه فعالیت‌های مهم جدیدی به مجموعه خدمات صندوق نوآوری و شکوفایی اضافه شده است؟

یکی از برنامه‌هایی که در سال جهش تولید دنبال کردیم، کمک به توسعه شرکت‌های نوپایی بود که در مرحله توسعه فعالیت جدی برای تبدیل به شرکت تولیدی بزرگ قرار داشتند و به سرمایه‌های بزرگ‌تری در حد چند ده میلیارد تومان نیاز داشتند تا خط تولید و کارخانه خود را راه‌اندازی کنند، اما به دلیل جوان بودن و نداشتن سابقه اعتباری مورد نیاز بانک، برای تأمین این میزان تسهیلات، امکان ارجاع آنها به بانک وجود نداشت. این شرکت‌ها که هرکدام نقش بسیار مهمی در تولید یکی از نیازهای اساسی کشور که عمدتا وارداتی بودند و از حوزه‌هایی مثل دارو تا تامین غذایی و سلامت و… را در بر می‌گرفتند، با منابع داخلی صندوق تامین مالی شدند. بعضی از اینها به نتیجه رسیده‌اند و بقیه هم در راه تکمیل هستند و این امر بسیار مهم و مبارکی بود. جزئیات این فعالیت به‌زودی در گزارش عملکرد جهش تولید صندوق منتشر خواهد شد. اقدام دیگر، ورود صندوق نوآوری برای سرمایه‌گذاری خطرپذیر در مجموعه‌های نوپا و دانش‌بنیان بود. همان‌طور که می‌دانید در سراسر دنیا در کنار همه روش‌های رایج، دو روش اصلی برای تأمین سرمایه برای شرکت‌های نوپا، فناور و دانش‌محور وجود دارد. روش اول ارائه تسهیلات است که به‌خوبی برای همه افراد شناخته شده است. اما در مواردی بعد تسهیلات پاسخگوی نیاز شرکت‌ها نخواهد بود و سرمایه‌گذاری خطرپذیر وارد خواهد شد. البته به‌طور کلی ورود یک نهاد دولتی برای سرمایه‌گذاری در شرکت‌های نوپا تجربه خوبی به وجود نیاورده است.

علت ناموفق بودن سرمایه‌گذاری خطرپذیر بخش دولتی چست؟

به طور کلی بخش دولتی نمی‌تواند شریک خوبی برای یک مجموعه خصوصی باشد. زیرا با این شراکت لختی خود را وارد شرکت خصوصی می‌کند. از طرف دیگر این نگرانی را دارد که شریک خصوصی شفاف عمل نکند و از سرمایه بخش دولتی سوءاستفاده کند. به همین دلیل، روش هم‌سرمایه‌گذاری را در صندوق راه‌اندازی کردیم که براساس آن هر شرکتی که بتواند بخش خصوصی را برای تامین بخشی از سرمایه مورد نیاز خود مجاب کند، ما با هم‌سرمایه‌گذاری تا چهار برابر آن مبلغ در شرکت سرمایه‌گذاری خواهیم کرد و آن سرمایه‌گذار خصوصی به‌عنوان عامل ما در شرکت فعالیت خواهد کرد. این روشی بود که در دنیا دولت‌ها برای تحریک صنعت سرمایه‌گذاری خطرپذیر (VC) به‌کار می‌گیرند و ما هم در ایران آن را شروع کردیم.

در این حالت سرمایه‌گذار بخش خصوصی به شما وثایق مورد نیاز برای دریافت سرمایه را ارائه می‌کند؟
مزیت این روش این است که نیازی به وثیقه نخواهد بود. اگر بخش خصوصی حاضر شود یک واحد خطر کند و سرمایه‌گذاری کند، ما به اعتبار ریسک او تا چهار واحد سرمایه‌گذاری خواهیم کرد و آنها وکیل ما در سرمایه‌گذاری و مدیریت پروژه نیز خواهند بود.

با این حساب، چه ضمانتی وجود خواهد داشت که سرمایه‌گذار بخش خصوصی، وکیل و نماینده خوبی برای صندوق باشد؟

ما در ابتدا این شریک سرمایه‌گذار بخش خصوصی را اعتبارسنجی و به فهرست عاملان مجاز هم‌سرمایه‌گذاری اضافه می‌کنیم. در گام اول این اعتبار را به صندوق‌های پژوهش و فناوری دادیم و در گام بعدی شتاب‌دهنده‌های دانش‌بنیان نیز برای این امر مورد تأیید قرار گرفتند تا براساس اعتبارسنجی فعالیت‌هایشان بتوانیم این شراکت را شکل دهیم. صندوق‌های جسورانه بورسی نیز به این فهرست اضافه شده‌اند و به‌زودی این فهرست کامل‌تر هم خواهد شد. فراموش نکنیم این تجربه برای عامل‌ها نیز تجربه جدیدی است و لازم است تا در طی این فرآیند «یادگیری» هم داشته باشند.

علاوه‌بر حمایت در بازارهای داخلی، برنامه‌ای برای حمایت از صادرات نیز دارید؟

میزان صادرات محصولات دانش‌بنیان بسیار کمتر از توان و استحقاق آنهاست. اخیرا توجه ویژه‌ای به حمایت از صادرات محصولات دانش‌بنیان شده است. در راستای تشویق شرکت‌های دانش‌بنیان به صادرات محصولات‌شان، طرح‌های تشویقی شامل تخفیف در سود تسهیلات یا تسهیلات مشوق را برایشان در نظر گرفته‌ایم. همچنین همان‌طور که اشاره کردم در زمینه معرفی محصولات در بازارهای خارجی نیز فعالیت‌هایی در زمینه حمایت از شرکت در نمایشگاه‌های خارجی، تأسیس دفاتر فروش محصولات دانش‌بنیان در خارج از کشور، حمایت از دریافت استانداردهای صادراتی و حفاظت از مالکیت فکری را برای کمک به این شرکت‌ها در ورود موفق به بازارهای خارجی انجام داده‌ایم، در حال توسعه این خدمات هستیم و لازم است که شرکت‌هایمان را بیشتر با این خدمات آشنا کنیم تا بتوانیم شاهد شکوفایی آنها در بحث صادرات باشیم.

سوالی که درخصوص نحوه فعالیت صندوق نوآوری و شکوفایی مطرح می‌شود، این است که این مجموعه چطور تا این حد حاضر به خطر‌پذیری و حمایت از مجموعه‌هایی است که در سراسر دنیا نرخ موفقیتی زیر ۲۰ درصد برایشان در نظر گرفته می‌شود. این اعتماد به مجموعه‌های نوپا و جوان بر چه اساسی شکل گرفته است؟

ما هم می‌دانیم که ممکن است بسیاری از این شرکت‌ها در مسیر خود با شکست روبه‌رو شوند و احتمال آن هم کم نیست. اما دیدگاهی که باید در این حوزه شکل بگیرد، این است که گرچه تیم‌ها، استارت‌آپ‌ها و نوپاها در مجموع ممکن است همه آنها موفق نشوند که به شرکت‌های تولیدکننده و ماندگاری بدل شوند، ولی اگر از میان صدها ایده، دو ایده هم موفق شوند و بتوانند نیاز مهمی از کشور را برطرف کنند، ما کار خود را به‌درستی انجام داده‌ایم. از سوی دیگر در تلاشیم تا این دیدگاه را در جوانان کشور به‌وجود بیاوریم که می‌توانند با اتکا به دانش و نوآوری خود کار اثرگذاری انجام دهند و مجموعه‌هایی نیز حاضرند از آنها و ایده‌هایشان حمایت کنند. این فرهنگ‌سازی اهمیت بسیار فراوانی در رشد و شکوفایی و بالندگی کشور خواهد داشت. این که جوانان ما با روحیه کارآفرینی آینده کشور را رقم بزنند، ارزش افزوده بسیار بالایی است که باید برای آن سرمایه‌گذاری شود.

به نظر شما با تشویق مداوم جوانان به تأسیس شرکت‌های نوپا و دانش‌بنیان، حوزه کسب‌وکارهای فناورانه و نوآورانه اشباع نشده است؟

بگذارید این موضوع را با مثالی توضیح بدهم. معدن تازه کشف‌شده طلا را در نظر بگیرید. نفرات اولی که وارد این معدن می‌شوند، می‌توانند قطعات درشتی از فلز طلا را جدا کنند و ببرند. اما همه معدن طلا همین تکه‌های بزرگ نیست! علاوه بر رگه‌های باریک‌تر طلا، همچنان می‌توان بسیاری از فلزات گرانبهای دیگر نیز از این معدن و معادن دیگر استخراج کرد که شاید موجب درآمدزایی طولانی‌مدت‌ و بیشتری هم برای نفرات بعدی شود. زیست‌بوم فناوری و نوآوری نیز به همین شکل است؛ درست است که شرکت‌های شاخصی در حوزه خدمات در کشور شکل گرفته و بسیار توسعه یافته‌اند که این خود بسیار امر مبارکی است. اما این به معنی پایان کار این زیست‌بوم نیست. ما هنوز حوزه‌های دست‌نخورده بسیاری در این زمینه داریم که می‌توانند هر یک به اتفاق بزرگی در کشور تبدیل شوند. این موضوع به‌ویژه در حوزه فناوری‌های پیشرفته، هنوز جای کار فراوانی دارد. ما در مواردی به کشورهای دیگر وابستگی و واردات داریم که به‌راحتی امکان رفع این وابستگی در کشور وجود دارد. بنابراین نه‌تنها همچنان باید این افراد حمایت شوند، بلکه این فرهنگ‌سازی در بدنه حاکمیت و نظام کشور ایجاد شود که جوانان ما توانمندی‌های زیادی برای رفع نیازهای کشور دارند و باید به آنها باور داشته باشیم. برخی هنوز توانمندی جوانان در رفع نیازهای کشور را باور نکرده‌اند. همان‌طور که نمونه‌اش را در یک سال اخیر درباره نیازهای ناگهانی کشور به‌دلیل شیوع کووید-۱۹ دیدیم و در عین ناباوری و در حالی که همه دنیا شوکه شده بود؛ ایران عزیز اسلامی نه‌تنها در تامین مایحتاج عمومی به مشکل نخورد، بلکه در تامین نیازهای پیشرفته حوزه سلامت هم بدون نیاز به خارج، همه موارد را شرکت‌های دانش‌بنیان تامین کردند.

خدمات متنوع صندوق نوآوری برای دانش‌بنیان‌ها و استارت‌آپ‌ها

رئیس هیأت عامل صندوق نوآوری و شکوفایی تأکید می‌کند این صندوق به‌جز حمایت‌های مالی در قالب‌های متفاوت، خدمات متنوع دیگری نیز برای مجموعه‌های دانش‌بنیان و نوپا ارائه می‌کند. دکتر وحدت در این‌باره تصریح کرد: «بحث توانمندسازی شرکت‌های دانش‌بنیان از جمله فعالیت‌های مهم دیگر در سال‌های اخیر بوده که در این حوزه کارهای زیادی از ارائه خدمات آموزشی، مشاوره‌ای و حمایت برای حضور در نمایشگاه‌های داخلی و خارجی، اعزام هیات‌های تجاری به خارج از کشور و پذیرش هیات‌های تجاری خارجی در کشور از جمله این فعالیت‌ها بوده است. در این دوسال نزدیک به ۵۰۰۰ سرویس توانمندسازی به شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه‌های مشاوره، آموزش، مالکیت فکری، عارضه‌یابی، اخذ استاندارد و… داده شده است.»

وی افزود: «یکی دیگر از مشکلاتی که اغلب شرکت‌های دانش‌بنیان با آن روبه‌رو بودند، بحث بازار بود. به این معنی که شرکت محصول تولید کرده ولی به دلایل مختلف نمی‌تواند بفروشد یا کارفرماهای بزرگ مایل به خرید خارجی هستند.

تلاش کردیم در این مدت سهم خود را در این جهت ایفا کنیم. بحث به‌هم‌رسانی تولیدکننده و خریدار با ابزار برگزاری رویدادهای تخصصی در حوزه‌های مختلف با حضور کارفرمایان و شرکت‌های بزرگ دولتی و صنعتی و شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور و برپایی جلسات کسب‌وکار با کسب‌وکار (B۲B) برنامه‌ریزی شده بود که بسیار مورد استقبال شرکت‌ها قرار گرفت.

از سوی دیگر تعریف و توسعه خدمات مالی جدید مثل لیزینگ محصولات دانش‌بنیان را فراهم کردیم تا جذابیت خرید محصولات دانش‌بنیان را برای شرکت‌های بزرگی که احتمالا در شرایط فعلی با مشکلات نقدینگی روبه‌رو هستند، افزایش دهیم. همچنین با صدور ضمانت‌نامه، کیفیت و حسن انجام کار شرکت‌های دانش‌بنیان را در مناقصه‌های بزرگ ضمانت کردیم. زیرا معتقدیم زمانی که یک مجموعه دانش‌بنیان یک بار بتواند با کمک حمایت‌های ما در پروژه‌های کلان فعالیت کند، پس از آن توانمندی لازم برای ادامه‌دار شدن مسیرش را کسب خواهد کرد.»

دکتر وحدت همچنین یادآور شد: «به‌منظور کمک به رفع نیازهای پژوهشی شرکت‌های دانش‌بنیان با استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی، اقدام به اعطای کمک هزینه تحقیق و توسعه کرده‌ایم و علاوه بر کمک به شرکت‌ها برای تدوین فراخوان و شناسایی همکاران پژوهشی بالقوه، بخشی از هزینه توسعه محصولات لبه فناوری را به‌صورت بلاعوض تأمین می‌کنیم.»

عسل اخویان طهرانی – دانش / روزنامه جام جم

لینک کوتاه : https://www.news.ir/?p=379980

برچسب ها

ثبت نظر

-